Capoeira Tarihçesi

Bölüm 1: Zulmün Gölgesinde Doğuş (16. Yüzyıl – 19. Yüzyıl)

Capoeira’nın kökeni, bir “dövüş sanatı” tanımının çok ötesine geçer. Bu, özgürlüğüne hasret milyonlarca insanın hayatta kalma sanatıdır.

Tarihsel Arka Plan: 16. yüzyılda Portekizliler, Brezilya’daki şeker kamışı tarlalarında çalıştırmak için devasa bir iş gücüne ihtiyaç duyuyordu. Yerli halkı (Tupiler) köleleştirme girişimleri başarısız olunca, gözlerini Afrika’ya diktiler . 1538’den itibaren, çoğunluğu Angola, Kongo ve Benin’den gelen milyonlarca Afrikalı, insanlık dışı koşullarda Brezilya’ya getirildi .
Kültürel Hafıza: Bu insanlar, yanlarında sadece fiziksel güçlerini değil, kendi topraklarındaki geleneksel savaş danslarını, ritüellerini ve ritimlerini de getirdiler. Capoeira, işte bu unutulmaya yüz tutmuş bilgi parçalarının bir araya gelmesiyle doğdu .
Kılıf Olarak Dans: Kölelerin kendilerini savunmak için antrenman yapması yasaktı. Çözüm ise dahiceydi: Kamuflaj. Dövüş hareketlerini müzik ve dans ile birleştirerek, onu efendilerinin gözünde masum bir eğlenceye, kendi aralarında ise ölümcül bir silaha dönüştürdüler . Capoeira, bu yönüyle sadece bir dövüş değil, aynı zamanda bir direnme biçimiydi.
Kelimenin Kökeni: “Capoeira” isminin, kaçak kölelerin saklandığı, çalılık ve otlarla kaplı açık alanlara (Tupi dilinde “ka’a” (orman) + “pûer” (kalmış) anlamına gelir) atıfta bulunduğu düşünülmektedir .

Bölüm 2: Palmares Cumhuriyeti ve Efsanevi Zumbi (17. Yüzyıl)

Capoeira sadece bireysel bir kaçış değildi; aynı zamanda bir devlet kurma aracıydı.

Quilombos: Plantasyonlardan kaçan köleler, ormanların derinliklerinde, kendi özgür toplulukları olan “Quilombo”ları kurdular. Bunların en ünlüsü, bugünkü Alagoas eyaletinde kurulan Palmares Quilombo’su idi .
Afrika’nın Kalbi: Palmares, sadece bir kaçak kampı değil; 20.000’i aşkın nüfusu, kendi yönetimi, tarımı ve ticareti olan adeta bir orman cumhuriyeti haline gelmişti .
Zumbi: Capoeira’nın en büyük sembolü olan Zumbi, Palmares’in efsanevi savaşçı lideridir. Portekiz ordularına karşı yıllarca direnmiş, keskin zekası ve efsanevi capoeira hareketleriyle efsaneleşmiştir. 1695’teki ölümüne kadar Portekizlilere geçit vermemiştir . Zumbi, bugün hala Brezilya’da Siyah Bilinç Günü’nde anılan bir kahramandır.

Bölüm 3: Yasaklı Yıllar ve Sokakların Silahı (19. Yüzyıl – 1930’lar)

1888’de Brezilya’da köleliğin kaldırılması, Capoeira’yı özgürleştirmedi tam tersine daha tehlikeli bir hale soktu .

Sokak Çeteleri: Artık özgür olan ancak işsiz kalan siyahlar, başta Rio de Janeiro olmak üzere büyük şehirlerde toplandı. Capoeira, bu grupların (“maltalar” olarak anılır) polise ve rakip çetelere karşı kullandığı bir silah haline geldi. Bu dönemde Capoeira, suç ve şiddetle özdeşleşti .
Şiddetli Baskı: 1890 yılında, yeni kurulan Brezilya Cumhuriyeti, Capoeira’yı tamamen yasaklayan 487 sayılı kararnameyi çıkardı. Bu yasaya göre capoeira yapan herkes tutuklanacak, işkence görecek ve uzak adalara (Fernando de Noronha) sürgün edilecekti . Bu dönem, Capoeira’nın yer altına indiği, en karanlık dönemidir.

Bölüm 4: Rönesans: Mestre Bimba ve Mestre Pastinha (1930’lar – 1970’ler)

Capoeira’nın kaderi, 20. yüzyılın başında iki büyük usta sayesinde tamamen değişti. Bu isimler, onu bir suç aleti olmaktan çıkarıp ulusal bir kültür hazinesine dönüştürdü.

Mestre Bimba (Regional Stili): Geleneksel Capoeira’nın dövüş tekniklerini yetersiz bulan Manoel dos Reis Machado (Mestre Bimba), 1932 yılında Luta Regional Baiana (Bölgesel Dövüş) adını verdiği yeni, daha hızlı, daha akrobatik ve daha stratejik bir stil geliştirdi . Bir dövüş sanatı olarak kabul görmesini sağlamak için katı eğitim yöntemleri ve derecelendirme sistemi (renkli kuşaklar) getirdi. 1937’de dönemin başkanı Getúlio Vargas’ın huzurunda yaptığı gösteri, yasağın kalkmasının önünü açan en önemli olaydır.
Mestre Pastinha (Angola Stili): O, geleneksel Capoeira’nın ritmini, kurnazlığını (Mandinga) ve oyunbaz ruhunu koruyan Capoeira Angola’nın en büyük savunucusuydu . 1941’de Salvador’da kendi okulunu kurarak, yere yakın, sinsi ve zekice oynanan bu geleneksel stili resmileştirdi ve yaşattı.

Bu iki ekol (Bimba’nın atletik Regional’i ve Pastinha’nın geleneksel Angola’sı) bugün Capoeira’nın iki ana kolunu oluştururken, bunların birleşiminden ortaya çıkan Capoeira Contemporânea (Çağdaş Capoeira) günümüzde en yaygın uygulanan stildir.

Bölüm 5: Dünya Sahnesinde Zafer: Kültürel Devrim (1970’ler – Günümüz)

Capoeira’nın Brezilya’nın ulusal kimliği olarak kabul edilmesinin ardından sıra dünyayı fethetmeye geldi. Bu, bir sanatın göç hikayesidir.

Dünyaya Açılan Kapı: 1970’lerde Brezilya’dan ayrılan birçok cesur ustalar, Capoeira’yı dünyaya tanıtmak için bir misyon edindiler . 1975’te ABD’ye gelen ustalar, New York’ta parklarda ve sokaklarda yaptığı gösterilerle Amerikalıları büyüledi. İlk başlarda onu bir “dans” olarak görenler, kısa sürede içindeki atletizmi ve müziği fark etti .
Pop Kültürü Etkisi:
- Filmler: 1993 yapımı “Only the Strong” , Capoeira’yı konu alan ilk ana akım Hollywood filmi olarak Batı dünyasında bir patlama yarattı . Ardından “Besouro” (2009) ve “The Quest” gibi yapımlar ilgiyi artırdı .
- Video Oyunları: Capoeira, Tekken‘in efsanevi karakteri Eddy Gordo ile oyun dünyasına damgasını vurdu. Brezilyalı dansçı karakterlerle birlikte milyonlarca gencin Capoeira ile tanışmasını sağladı.
- Müzik ve Dans: Bob Marley’in kızı Rohan Marley’den Madonna’ya birçok ünlü ismin gösterilerinde ve kliplerinde Capoeira hareketlerine yer verilmesi, sanatın popülerleşmesini hızlandırdı.
UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü) ve Olimpiyatlar: 2014 yılında, bu binlerce yıllık bilgi birikimi, kültürel direniş ve estetik mükemmellik, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası ilan edildi . Bu, Capoeira’nın artık sadece bir spor değil, insanlığın ortak bir değeri olduğunun tesciliydi.

Bir Oyun, Bir Ömür

Bugün 160’tan fazla ülkede, milyonlarca insan Capoeira’nın çemberi olan Roda’ da toplanıyor. Müzikle birlikte “jogo” (oyun) oynuyorlar. Capoeira’nın bu büyüleyici yolculuğu, aslında basit bir gerçeği anlatır: Özgürlük, sadece bir eylem değil, bir sanattır. Onu tanımak, sadece bir spor öğrenmek değil, dünyanın en büyük direniş hikayelerinden birine ortak olmaktır. Axé! (Enerji ve iyi dilekler için kullanılan Capoeira selamı).